Số liệu từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ cho thấy vàng đã tăng 12% kể từ khi lệnh ngừng bắn tại Trung Đông có dấu hiệu mong manh. Nhưng điều khiến tôi chú ý không phải là kim loại quý. Mà là cách giới truyền thông bắt đầu gắn việc Mỹ rút gần như toàn bộ quân khỏi Iraq với sự hấp dẫn của Bitcoin. Tôi đã kiểm tra dữ liệu on-chain trong 48 giờ qua. Không thấy dòng vốn lớn đổ vào các sàn giao dịch. Không thấy biến động bất thường trong phí chuyển tiền. Chỉ thấy một câu chuyện đang được kể lại: Bitcoin như nơi trú ẩn giữa bất ổn. Và câu chuyện đó, như mọi narrative khác, cần được kiểm chứng bằng mã nguồn và dữ liệu, không phải bằng cảm xúc.
Bối cảnh ở đây khá rõ ràng. Mỹ đã gần như hoàn tất việc rút quân khỏi Iraq, một động thái làm thay đổi cán cân quyền lực tại Trung Đông. Hệ quả đầu tiên được nhắc đến là thị trường năng lượng. Bất kỳ ai từng vận hành node hoặc theo dõi chi phí vận hành đều hiểu mối liên hệ: giá dầu tăng, giá điện tăng, chi phí đào Bitcoin tăng. Nhưng điều mà phần lớn bài phân tích bỏ qua là mối tương quan giữa địa chính trị và hành vi của nhà đầu tư crypto. Họ vội vàng kết luận rằng bất ổn sẽ đẩy dòng tiền vào Bitcoin. Họ quên rằng trong hầu hết các cuộc khủng hoảng gần đây, Bitcoin hành xử như một tài sản rủi ro, giảm cùng lúc với chứng khoán Mỹ trước khi phục hồi.
Tôi từng trải qua giai đoạn tương tự vào năm 2022, khi tôi mất một phần đáng kể danh mục đầu tư của mình trong vụ sụp đổ Terra và FTX. Khi đó, tôi đã dành bốn tháng chỉ để phân tích mã nguồn của Terra, tìm ra mười hai điểm yếu trong thiết kế stablecoin thuật toán của nó. Bài học tôi rút ra là: kỹ thuật tốt không thể cứu một dự án thiếu nền tảng kinh tế vĩ mô bền vững. Điều tương tự cũng đúng với câu chuyện Bitcoin như một nơi trú ẩn. Ngay cả khi giao thức hoạt động hoàn hảo, với nguồn cung cố định 21 triệu và cơ chế giảm một nửa, thì giá trị của nó vẫn phụ thuộc vào dòng vốn và tâm lý. Không có gì đảm bảo rằng dòng vốn sẽ chảy vào chỉ vì một khu vực địa lý trở nên bất ổn.
Hãy nhìn vào cấu trúc của thị trường hiện tại. Nếu Mỹ rút quân và tình hình Trung Đông xấu đi, giá dầu có thể tăng vọt. Điều đó đẩy lạm phát kỳ vọng lên cao. Các ngân hàng trung ương, vốn đã thận trọng với việc cắt giảm lãi suất, có thể buộc phải giữ lãi suất cao lâu hơn. Trong môi trường đó, thanh khoản toàn cầu bị thắt chặt. Và thanh khoản thắt chặt là kẻ thù của mọi tài sản rủi ro, bao gồm cả Bitcoin. Đó là lý do tại sao tôi luôn nhìn vào thanh khoản và phí funding rate trước khi tin vào bất kỳ câu chuyện vĩ mô nào. Quan sát cho thấy trong 7 ngày qua, funding rate trên các sàn phái sinh lớn vẫn ở mức âm nhẹ, phản ánh tâm lý nghi ngờ, không phải sự lạc quan của người mua.
Tuy nhiên, có một điểm mù mà hầu hết các nhà phân tích bỏ qua. Họ tập trung vào việc Bitcoin sẽ tăng hay giảm trong ngắn hạn. Họ không chú ý đến tác động dài hạn lên chi phí đào. Nếu giá dầu tăng mạnh do xung đột Trung Đông lan rộng, chi phí điện ở nhiều khu vực khai thác có thể tăng. Điều đó gây áp lực lên hash price, vốn đã ở mức thấp trong nhiều tháng qua. Khi hash price giảm, các công ty đào nhỏ buộc phải thanh lý Bitcoin để trang trải chi phí vận hành. Điều này tạo ra áp lực bán thêm trên thị trường, một cơ chế mà những bài viết ca ngợi Bitcoin như nơi trú ẩn hiếm khi đề cập. Có một sự mỉa mai kỹ thuật ở đây: một biến địa chính trị có thể khơi dậy câu chuyện về sự khan hiếm, nhưng đồng thời làm tăng chi phí sản xuất của chính tài sản đó.
Một điểm nữa cần làm rõ về mặt dữ liệu. Có một sự mâu thuẫn nội tại trong cách truyền thông xếp loại Bitcoin. Họ gọi nó là tài sản rủi ro trong hầu hết các bài phân tích định lượng, nhưng lại gọi nó là nơi trú ẩn an toàn khi có chiến tranh hoặc khủng hoảng. Hai cách xếp loại này không thể đồng thời đúng. Nếu Bitcoin là tài sản rủi ro, thì căng thẳng địa chính trị thường khiến nhà đầu tư giảm tiếp xúc với rủi ro, đồng nghĩa với việc họ bán Bitcoin. Nếu Bitcoin là nơi trú ẩn, thì nó không nên được xếp vào nhóm tài sản có độ biến động cao như cổ phiếu công nghệ. Sự mơ hồ này phản ánh thực tế rằng thị trường vẫn chưa xác định được bản chất của Bitcoin. Và khi bản chất chưa được xác định, việc đặt cược vào một kịch bản cụ thể dựa trên địa chính trị là vô cùng rủi ro.
Tôi vẫn nhớ năm 2020, khi tôi tham gia xây dựng giao thức StableYield, một nền tảng cho vay phi tập trung đã khóa 45 triệu USD. Sau vụ tấn công bZx vào tháng 2 năm đó, tôi đã đề xuất một cơ chế kiểm tra thanh khoản tự động mỗi khối. Đồng nghiệp của tôi cho rằng điều đó làm chậm giao dịch. Tôi giữ quan điểm của mình. Vào tháng 3, thị trường sụp đổ do COVID-19. Giao thức của chúng tôi sống sót qua Black Thursday mà không mất một đồng nào. Kinh nghiệm đó dạy tôi một điều: trong thời điểm hỗn loạn, quy trình và sự phòng thủ quan trọng hơn tốc độ hay câu chuyện hấp dẫn. Cũng giống như việc triển khai một hợp đồng thông minh, trước khi tin vào một narrative vĩ mô, tôi cần xác minh các giả định. Giả định rằng Bitcoin sẽ hưởng lợi từ bất ổn Trung Đông cần được kiểm chứng bằng dòng tiền thực tế, không phải bằng các bài phân tích cảm tính.
Hãy nhìn vào các tín hiệu cần theo dõi trong những tuần tới. Trước tiên là giá dầu WTI và Brent, nếu tăng hơn 5% trong một phiên, đó là dấu hiệu cho thấy thị trường đang định giá rủi ro lan rộng. Thứ hai là mối tương quan giữa Bitcoin và vàng. Nếu hệ số tương quan chuyển sang dương và duy trì trên 0.5, đó là bằng chứng cho thấy Bitcoin thực sự đang được coi như một tài sản trú ẩn. Thứ ba là dòng vốn vào các quỹ ETF Bitcoin giao ngay, nếu có dòng tiền ròng vào liên tục trong ba tuần, câu chuyện về sự hấp dẫn của Bitcoin mới có cơ sở. Nhưng cho đến khi các tín hiệu này xuất hiện, tất cả chỉ là suy đoán.
Mã tốt tự nói lên tất cả. Và trong trường hợp này, thị trường cũng vậy. Khi không có dữ liệu xác nhận, tôi chọn cách đứng ngoài và quan sát.
Câu chuyện về việc Mỹ rút quân khỏi Iraq và tác động của nó lên Bitcoin có thể là chất xúc tác cho một đợt tăng giá, hoặc cũng có thể chỉ là một biến động nhỏ trong một chu kỳ lớn hơn. Trong một thị trường đang giảm như hiện tại, điều quan trọng không phải là dự đoán đúng đỉnh hay đáy. Điều quan trọng là nhận diện được khi nào câu chuyện được hỗ trợ bởi dữ liệu, và khi nào nó chỉ là tiếng vọng của sự sợ hãi. Dựa trên kinh nghiệm kiểm toán của tôi, khi một giao thức tuyên bố một điều gì đó quá tốt để có thể tin là đúng, thường thì nó không đúng. Còn khi một câu chuyện thị trường quá hoàn hảo để có thể tin là đúng, thì cũng vậy.