26 tỷ USD doanh thu AI Trung Quốc: Sự thật hay chỉ là ước tính từ một VC?
Bùi Dũng
Lỗi ở dòng 47. Mất hết. Còn một báo cáo từ Menlo Ventures – một quỹ đầu tư – về 5 startup AI Trung Quốc đạt tổng doanh thu 26 tỷ USD. Con số này không đến từ kiểm toán, mà từ một tweet của đối tác Deedy Das. Đội ngũ 5 công ty: Zhipu (1 tỷ USD), DeepSeek (500 triệu), Kling (500 triệu), MiniMax (400 triệu), Moonshot (200 triệu). Họ đều là những cái tên nóng nhất trong cuộc đua AI Trung Quốc, nhưng liệu doanh thu đó có thật?
Bối cảnh: Thị trường AI toàn cầu đang trong chu kỳ thổi phồng kéo dài từ 2023. Các startup Trung Quốc được rót vốn khổng lồ, chạy đua về giá và mở mã nguồn. Deedy Das, nhà đầu tư tại Menlo, đưa ra ước tính dựa trên quan sát thị trường, không có báo cáo tài chính chính thức. Nhưng con số này ngay lập tức được các phương tiện truyền thông (trong đó có Dongcha Beating) tung hô như một thành tích. Vấn đề: không ai kiểm chứng chất lượng doanh thu đó.
Phân tích cốt lõi: Hãy mổ xẻ từng con số. Zhipu: 1 tỷ USD doanh thu, phần lớn đến từ hợp đồng chính phủ. Tôi đã từng kiểm toán một dự án blockchain tương tự – họ ký được hợp đồng lớn với tỉnh, nhưng doanh thu thực tế chỉ là 30% vì chi phí tùy chỉnh đội lên. Chính phủ Trung Quốc thường trả chậm 6-12 tháng. Con số 1 tỷ có thể là doanh thu ký kết, không phải tiền mặt. DeepSeek: 500 triệu USD với mô hình giá siêu rẻ (khoảng 0.5 USD/triệu token). Để đạt 500 triệu, họ cần xử lý 1.000 tỷ token – tương đương 500 triệu cuộc hội thoại trung bình. Chi phí GPU cho suy luận ở mức giá đó: gần như bằng không hoặc âm. Họ đang đốt tiền để giành thị phần. Kling (của Kuaishou): 500 triệu USD, nhưng phần lớn là doanh thu nội bộ từ quảng cáo video AI. Không phải doanh thu bên ngoài. MiniMax và Moonshot: dựa vào API giá rẻ và app C-end. Tỷ lệ giữ chân khách hàng thấp, vì người dùng dễ dàng chuyển sang mô hình khác.
Góc nhìn phản trực giác: Phe bò có lý khi nói rằng đây là dấu hiệu Trung Quốc đã vượt qua giai đoạn R&D và bước vào thương mại hóa. DeepSeek thực sự có ảnh hưởng toàn cầu với mô hình mã nguồn mở. Zhipu có lợi thế chính sách. Nhưng vấn đề nằm ở tính bền vững. Khi thị trường giảm (bear market) đang diễn ra, các quỹ đầu tư sẽ thắt chặt. Những startup này không thể tiếp tục đốt tiền mãi. Đội ngũ 5 người ở Menlo đã từng nói: 'Trong downtrend, chỉ có doanh thu thực sự mới cứu được startup.' 26 tỷ USD đó, nếu đúng, thì 80% là doanh thu 'một lần' từ hợp đồng chính phủ hoặc nội bộ.
Kết luận: 26 tỷ USD là con số ước tính từ một tweet. Nó có thể đúng, nhưng cần được kiểm chứng. Tôi đã thấy quá nhiều dự án blockchain thổi phồng doanh thu – như Global Gold Token hồi 2017. Lỗi ở dòng 47: không có dữ liệu on-chain. Còn nếu các công ty AI này thực sự muốn chứng minh, họ cần công bố báo cáo kiểm toán. Cho đến lúc đó, tôi vẫn đặt câu hỏi: khi chu kỳ thổi phồng kết thúc, ai sẽ còn trụ lại? Có lẽ không phải ai trong số 5 công ty này.