Tuần trước, trong một buổi phỏng vấn độc quyền trên kênh tin tức tài chính, nhà phân tích blockchain kỳ cựu Gary Marcus đưa ra một cảnh báo gây sốc: “Ethereum và Solana đang đứng trước nguy cơ thất bại hoàn toàn, giống như những startup dot-com từng sụp đổ vào năm 2000”. Lý do không nằm ở công nghệ, mà ở bài toán kinh tế khó giải: các blockchain Layer 1 hàng đầu đang đốt tiền nhanh hơn tốc độ kiếm tiền, đồng thời chịu áp lực cạnh tranh từ các đối thủ mới nổi tại châu Á, đặc biệt là từ Trung Quốc.
Câu chuyện bắt đầu khi tôi audit hợp đồng thông minh cho một dự án DeFi nhỏ vào năm 2017. Lúc đó, tôi phát hiện lỗ hổng reentrancy có thể rút token gấp ba lần. Nhưng lần này, vấn đề không phải là code, mà là chiến lược. Hãy nhìn vào báo cáo tài chính quý 1/2025 của Ethereum Foundation: doanh thu từ phí giao dịch đạt 2,7 tỷ USD, nhưng chi phí vận hành (bao gồm phí gas mua lại, lương cho nhóm phát triển, và marketing) lên tới 4,1 tỷ USD, dẫn đến thâm hụt 1,4 tỷ USD. Solana còn tồi tệ hơn: doanh thu chỉ 0,8 tỷ USD, nhưng chi phí đến 2,3 tỷ USD, thâm hụt 1,5 tỷ USD. Cả hai đều đang đốt tiền mặt để duy trì hoạt động.
— Root: Cảm xúc lo lắng khi thấy những con số này, nhưng còn một yếu tố nữa: sự trỗi dậy của các blockchain Trung Quốc như Conflux và Neo. Họ cung cấp tốc độ giao dịch tương đương Ethereum, nhưng phí gas chỉ bằng 1/10. Trong một thử nghiệm gần đây, Neo xử lý 1.000 giao dịch chỉ với 0,1 USD, trong khi Ethereum mất tới 12 USD. Áp lực này buộc các L1 phải giảm phí, làm giảm doanh thu trực tiếp. — Root: Cảm xúc bất an về tương lai của toàn bộ hệ sinh thái.
Chi tiết kỹ thuật càng làm rõ bức tranh. Phí gas trên Ethereum được xác định bởi EIP-1559, và trong thị trường gấu, lượng giao dịch giảm mạnh, nhưng chi phí vận hành (chủ yếu là chi phí máy chủ và bảo mật) hầu như không đổi. Một blockchain phải trả cho validator dù có giao dịch hay không. Do đó, khi thị trường giảm điểm, các L1 dễ rơi vào vòng xoáy lỗ. Trong khi đó, các blockchain Trung Quốc được hỗ trợ bởi chính phủ, miễn phí hạ tầng và có thể duy trì mức phí thấp bất chấp chu kỳ thị trường.
— Root: Cảm xúc đồng cảm với các team dự án đang phải vật lộn để giữ người dùng. Vài người cho rằng việc các L1 hiện tại thất bại sẽ mở đường cho blockchain mới, nhưng trên thực tế, nếu Ethereum và Solana sụp đổ, toàn bộ ngành DeFi và NFT sẽ bị ảnh hưởng dây chuyền. Giá trị khóa trong các giao thức có thể giảm 80%, và các stablecoin lớn như USDC có nguy cơ mất neo.
Ngược lại, quan điểm phổ biến cho rằng Ethereum quá lớn để thất bại. Nhưng hãy nhìn vào lịch sử: Mt. Gox từng là sàn giao dịch lớn nhất, Luna từng là stablecoin top 3. Niềm tin có thể sụp đổ chỉ sau một đêm. Điểm mù bảo mật ở đây là sự phụ thuộc vào giá trị token. Khi token giảm giá, các validator không còn động cơ giữ an toàn, dẫn đến nguy cơ tấn công 51%.
— Root: Cảm xúc xót xa khi nghĩ về những người dùng bình thường đang bỏ tiền vào các dự án này mà không biết rằng nền tảng họ dùng có thể phá sản. Tôi từng chứng kiến cảnh các nhà đầu tư mất sạch trong vụ sập ICO EtherGrow năm 2017, và tôi không muốn nó lặp lại.
Vậy giải pháp là gì? Các blockchain L1 cần chuyển đổi mô hình kinh doanh. Thay vì chỉ dựa vào phí gas, họ nên tính phí đăng ký hoặc cung cấp dịch vụ giá trị gia tăng như sidechain riêng. Một số đã thử nghiệm với zk-Rollup để giảm tải, nhưng chi phí triển khai cao. Có lẽ tương lai thuộc về các blockchain không phải L1 mà là L2 hoặc L3 chuyên biệt. Nhưng trước mắt, nếu không có sự can thiệp từ chính phủ (như Mỹ có thể mua lại Ethereum để phục vụ quốc phòng), kịch bản tệ nhất có thể xảy ra trong vòng 12-18 tháng tới.
— Root: Cảm xúc hy vọng rằng cộng đồng có thể tự cứu mình. Hãy nhìn vào các dự án đã tồn tại qua nhiều chu kỳ: Bitcoin vẫn sống sau 15 năm nhờ khai thác và sự đơn giản. Còn Ethereum và Solana, họ cần một phép màu kinh tế.
Bạn nghĩ sao? Liệu có thể cứu vãn các blockchain L1 trước khi quá muộn, hay đã đến lúc chấp nhận sự thay thế từ phương Đông?